2015 jylǵy 31 naýryz, Astana qalasy
Tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr
jabdyǵynyń energııa tıimdiligi jónindegi talaptardy belgileý týraly
«Energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý týraly» 2012 jylǵy 13 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 5-baby 6-8) tarmaqshasyna sáıkes buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń energııa tıimdiligi jónindegi talaptar belgilensin.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń Indýstrııalyq damý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik komıteti (A.Q. Erjanov):
1) osy buıryqty zańnamada belgilengen tártipte Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi;
2) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń kóshirmesin merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberýdi;
3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda jáne memlekettik organdardyń ıntranet-portalynda ornalastyrýdy;
4) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin on jumys kúni ishinde osy buıryqtyń 2-tarmaǵynyń 1), 2) jáne 3) tarmaqshalarynda kózdelgen is-sharalardyń oryndalýy týraly málimetterdi Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń Zań departamentine usynýdy qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Investısııalar jáne damý vıse-mınıstrine júktelsin.
4. Osy buıryq onyń alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Investısııalar jáne damý mınıstri Á.ISEKEShEV
«KELISILDI»
Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka mınıstri
______________ V.ShKOLNIK
2015 jylǵy 8 mamyr
Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstriniń
2015 jylǵy №407 buıryǵymen bekitilgen
Tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń
energııa tıimdiligi jónindegi talaptar
1. Jalpy erejeler
1. Osy Talaptar «Energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý týraly» 2012 jylǵy 13 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 5-baby 6-8) tarmaqshasyna sáıkes jáne tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń energııa tıimdiligi jónindegi talaptardy belgileý maqsatynda ázirlengen.
2. Osy talaptarda mynadaı negizgi uǵymdar qoldanylady:
1) nomınaldy qýat – nomınaldy derekterge qosylǵan shyǵý qýatynyń sandyq máni;
2) tehnologııalyq prosess - bastapqy materıaldy kerekti taýarǵa túrlendiretin birtutas prosesti quraıtyn tizbektik oryndalatyn operasııalar jıyntyǵy.
3) júkteme - ýaqyttyń osy sátinde elektr jelisimen nemese onymen biriktirilgen tetikpen aınalmaly elektr mashınasynan talap etiletin elektrlik jáne mehanıkalyq shamalardyń barlyq sandyq mánderi;
4) qaıtalanatyn - qysqa ýaqyttyq kezeńdik rejım - jylýdyń tepe-teńdigine qol jetkizý úshin júktememen jumys isteý uzaqtyǵy jetkiliksiz bolǵanda qozǵaltqysh jumysynyń birkelki sıklderiniń birizdiligi;
5) rejım - eger bul qajet bolsa, iske qosý kezeńderin, elektrlik toqtatýdy, bos júristi, ajyratý jáne tynyshtyq kúıin, sondaı-aq olardyń uzaqtyǵy men ýaqyttaǵy birizdiligin qosa alǵanda, mashına arnalǵan júktemeniń (júktemelerdiń) ózgerý sıpaty;
6) elektr qozǵaltqysh - elektr energııasyn aınalmaly ne údemeli qozǵalystyń mehanıkalyq energııasyna túrlendirýge arnalǵan elektr-mehanıkalyq qurylǵy;
7) elektr qozǵaltqyshynyń paıdaly áser koeffısıenti (budan ári - PÁK) - paıyzben kórsetilgen elektr qozǵaltqyshynyń biligindegi paıdaly qýattyń elektr qozǵaltqyshtyń jeliden tutynatyn aktıvti qýatynyń kılovatpen kórsetilgen qatynastaryna teń koeffısıent;
8) sement óndirý – paıdalanylatyn óndirý tásiline táýeldi energııany qajetsinetin tehnologııalyq prosess;
9) sement óndirýdiń sýly tásili - shıkizat materıaldaryn (kóbinese joǵary ylǵaldylyqpen) sýdyń áserimen shıki zat shógindisin túze otyryp untaqtaıtyn sement óndirý tásili;
10) sement óndirýdiń qurǵaq tásili - shıkizat materıaldaryn untaq túrinde shıkizat dıirmeninde untaqtaıtyn jáne keptiretin sement óndirý tásili;
11) jylý almastyrǵysh - jylýdy qyzǵannan (suıyq nemese gaz túrindegi) anaǵurlym sýyq jylý tasymaldaǵyshqa jetkizip berýge arnalǵan qurylǵy;
12) dekarbonızator - sýdy aýamen úrleý arqyly sýdan bos kómir qyshqylyn joıýǵa arnalǵan apparat;
13) energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý salasyndaǵy menedjment (energııa menedjmenti) - energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý saıasatyn, is-sharalar josparyn, monıtorıng rásimderi men ádistemelerin, energııa tutynýdy baǵalaýdy ázirleý men iske asyrýdy jáne energııa tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan basqa da is-qımyldardy qamtıtyn, energetıkalyq resýrstardy utymdy paıdalanýdy qamtamasyz etýge jáne basqarý obektisiniń energııa tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan ákimshilik is-qımyldar kesheni;
14) energetıkalyq tıimdilik - ónim birligine shaqqanda energetıkalyq resýrstardy tutyný.
3. Osy talaptar tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń myna tobyna taralady:
1) elektr qozǵaltqyshtar;
2) jaryq kózderi;
3) sement óndirisi.
2. Elektr qozǵaltqyshtarynyń energııa tıimdiligi boıynsha talaptary
4. Osy Talaptar:
1) 0,75 - ten 375 kılovattqa deıin (budan ári - kVt) qosa alǵandaǵy qýatpen;
2) 2, 4, 6 polıýs sandarymen;
3) tok jıiligi 50 gers, kerneý 1000 V deıingi;
4) nomınaldy sıkldik uzaqtyǵy 80 % nemese odan joǵary, jumys rejımi úzdiksiz nemese qaıtalanatyn qysqa ýaqyttyq kezeńdik, arnaýly jalpy, qysqa-tuıyq rotorly úsh fazalyq asınhrondyq elektr qozǵaltqyshtarǵa (budan ári - elektr qozǵaltqyshtar) qoldanylady.
5. Elektr qozǵaltqyshtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń energııa tıimdiligi boıynsha kórsetkishi paıdaly áser koeffısıenti bolyp tabylady.
6. Osy talaptar polıýstardyń sany 8 jáne odan joǵary elektr qozǵaltqyshtarǵa, temirjol, avtomobıl, teńiz, ishki sý, áýe kólikterinde qoldanylatyn arnaıy qozǵaltqyshtarǵa, jarylystan qorǵalǵan qozǵaltqyshtarǵa, syrǵanaý múmkindigi joǵary kóp jyldamdyqty qozǵaltqyshtarǵa qoldanylmaıdy.
7. Elektr qozǵaltqyshtarǵa PÁK mánderi boıynsha talaptar qoıylady, olar osy Talaptardyń 1-qosymshasynda kórsetilgen elektr qozǵaltqyshtyń paıdaly áser koeffısentterine teń nemese joǵary bolýy tıis.
3. Jaryq kózderi energııa tıimdiligi boıynsha talaptar
8. Jaryq kózderi úshin energııa tıimdiliginiń kórsetkishteri:
1) jaryq berý;
2) shamdar úshin basqarý jabdyqtary nemese japsarlas ballastar ornalastyrylǵan qýatynyń koeffısenti bolyp tabylady.
9. Jaryq berý kózderi úshin mynandaı ishki jaryqtandyrý úshin qoldanylatyn eń az jaryq berýge jáne jaryqdıodtty jaryq kózimen tús berý ındeksine qoıylatyn energııa tıimdilik talaptary belgilenedi, olar osy Talaptardyń 2-qosymshasynda kórsetilgen.
10. Jaryqdıodtty jaryq kózimen eń az jaryq beretin shamdarǵa qoıylatyn talaptar myna shamdarǵa taralmaıdy:
1) keminde 150 lıýmen jaryq aǵyny bar shamdar;
2) japsarlas qýat kózderimen jumys isteıtin shamdar, mysaly, kún batareıalary;
3) jalpy jáne jergilikti jaryqtandyrý maqsatyna arnalmaǵan shamdar;
4) shamdar, olar úshin jaryq berý jónindegi ádister men standarttardyń bolmaýy.
11. Qorshaǵan ortanyń tempetarýrasy 250S bolǵan kezde eki sokoldyq lıýmınessentti jáne natrıı, metallgallogendi shamdar úshin energııa tıimdiligi boıynsha eń az jaryq berý talaptary qoıylady, olar osy Talaptardyń 3-qosymshasynda kórsetilgen.
12. Ishki jaryqtandyrýǵa qoldanylatyn jaryqdıodtty jaryq kózimen korrelırdengen tústi temperatýraly shamdar, 5000 K aspaýy tıis.
13. Japsarlas basqarý qurylǵysymen jaryqdıodty jaryq beretin shamdar úshin qýat koeffısentiniń ruqsat berilgen eń az mánderine qoıylatyn talaptar, olar osy Talaptardyń 4-qosymshasynda kórsetilgen.
14. Eki sokoldyq lıýmınessentti shamdardyń tús berý ındeksi 80-nen kem emes bolýy tıis.
15. Jaryq berý kózderiniń qyzmet merzimi daıyndaýshynyń jarııalaǵanyna sáıkes bolýy tıis jáne synaq zerthanasynyń synaý hattamasymen rastalýy tıis.
4. Sement óndirisi kezindegi energııa tıimdiligi boıynsha talaptar
16. Osy talaptar qurǵaq jáne sýly tásilmen sementti óndirýge taralady.
17. Sement óndirisiniń energııa tıimdilik kórsetkishteri tutynýy sement
mynadaı kórsetkishterden aspaýǵa tıis bir tonna sement óndirýge energııa resýrstaryn tutyný bolyp tabylady:
1) qurǵaq tásil kezinde - 120 kVt*saǵ/tonna;
2) sýly tásil kezinde - 130 kVt*saǵ/tonna.
18. Sement óndirisi kezindegi energııa tıimdiligi boıynsha negizgi talaptar:
1) energııa menedjmenti júıesin endirý;
2) belgilengen parametrlerge sáıkes peshte turaqty jáne bir qalypty
kúıdirý prosesine qol jetkizý;
3) peshke túsetin barlyq zattardy muqııat irikteý jáne baqylaýdy júzege asyrý;
4) turaqty negizde prosess parametrlerin ólsheýdi jáne monıtorıngin oryndaý;
5) dekarbonızator jáne kóp satyly jylý almastyrǵyshy bar qurǵaq tásil peshterine qoldaný.
Osy tarmaqpen kózdelgen talaptar tek jańa jáne tolyq qaıta qurylǵan zaýyttarǵa taralady.
19. Ońtaılandyrylǵan jáne jaqsartylǵan pesh júıesin jáne belgilengen parametrlerge sáıkes peshtiń turaqty jáne birqalypty paıdalaný prosesin mynadaı sheshimderdi qoldaný arqyly, sement óndirý barysynda jylý shyǵynyn tómendetý boıynsha talaptar:
1) kompıýterlik avtomattyq baqylaýdy qosa eseptegende, prosesti baqylaýdy ońtaılandyrý;
2) otyn berýdiń zamanaýı tarazylaý júıesi;
3) qoldanystaǵy peshtiń pishin úılesimin eskere otyryp, dekarbonızator jáne jylý almastyrǵyshty keńeıtý;
4) shıkizat materıalyn keptirý úshin jylý almastyrǵyshtan nemese peshti salqyndatý aımaǵynan artyq jylýdy qaıtarymdaý;
5) paıdalanylatyn otynnyń jáne shıkizat materıalynyń qasıetteri men sıpattamalaryna sáıkes tıisti sıklondar sanyn qoldaný;
20. Kelesi tehnıkalyq sheshimderdi birlese nemese bólek qoldaný arqyly sement óndirý barysynda elektr energııasyn tutynýdy tómendetý boıynsha talaptar:
1) elektr qýattaryn basqarý júıesin paıdalaný;
2) úgitý jabdyqtaryn paıdalaný.
Tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń
energııa tıimdiligi jónindegi talaptarǵa 1-qosymsha
Elektr qozǵaltqyshtarynyń paıdaly áser koeffısıentteri (%)
R/s № Pn (naqtyly qýat)
kVt Polıýster sany
2 4 6
1 2 3 4 5
1 0,75 72,1 72,1 70,0
2 1,1 75,0 75,0 72,9
3 1,5 77,2 77,2 75,2
4 2,2 79,7 79,7 77,7
5 3 81,5 81,5 79,7
6 4 83,1 83,1 81,4
7 5,5 84,7 84,7 83,1
8 7,5 86,0 86,0 84,7
9 11 87,6 87,6 86,4
10 15 88,7 88,7 87,7
11 18,5 89,3 89,3 88,6
12 22 89,9 89,9 89,2
13 30 90,7 90,7 90,2
14 37 91,2 91,2 90,8
15 45 91,7 91,7 91,4
16 55 92,1 92,1 91,9
17 75 92,7 92,7 92,6
18 90 93,0 93,0 93,3
19 110 93,3 93,3 93,3
20 132 93,5 93,5 93,5
21 160 93,8 93,8 93,8
22 200-den 375-ke deıin 94,0 94,0 94,0
Tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń
energııa tıimdiligi jónindegi talaptarǵa 2-qosymsha
Qorshaǵan ortanyń tempetarýrasy 250S bolǵan kezde jaryqdıodtty jaryq kózininiń
shamyna eń az jaryq berýge qoıylatyn talaptar
KST, K Jaryq berý lıýmen/Vatt, keminde Tús berý ındeksi, keminde
2700 70 80
3000
3500 80
4000 75
4500
5000 90
Jaryqdıodty jaryq kózi shamdary úshin talap etiletin jaryq berý máninen tómen bolýy múmkin:
Shamdardyń parametrleri 250S bolǵan kezde jaryq berýdiń tómendeýi
95 ≥ Ra > 90 - 20 %
Ra > 95 - 30 %
Tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń
energııa tıimdiligi jónindegi talaptarǵa 3-qosymsha
Qorshaǵan ortanyń temperatýrasy 250S bolǵan kezde eki sokoldyq
lıýmınessentti shamdar úshin eń az jaryq berýge qoıylatyn talaptar
T8 (dıametri 26 mıllımetr) T5 (dıametri 16 mıllımetr)
Joǵary tıimdilik T5 (dıametri 16 mıllımetr)
Joǵary qýat
Ortasha
qýat (Vatt) Jaryq berý
lıýmen/Vatt, keminde Ortasha qýat (Vatt) Jaryq berý
lıýmen/Vatt, keminde Ortasha qýat (Vatt) Jaryq berý
lıýmen/Vatt, keminde
18 75 14 86 24 73
36 93 21 90 39 79
58 90 18 93 49 88
35 94 54 82
80 77
Lıýmınessentti shamdar úshin talap etiletin jaryq berý joǵarǵydaǵy kestelerde
usynylǵan mynadaı jaǵdaılarda mánderden tómen bolýy múmkin:
Shamnyń parametri 25 °C kezde jaryq berýdiń tómendeýi
Tc ≥ 5 000 K - 10 %
95 ≥ Ra > 90 - 20 %
Ra > 95 - 30 %
Ekinshi quty - 10 %
Shamnyń qaltqysyzdyq koeffısıenti ≥ 0,50 40 000 saǵat paıdalanǵannan keıin - 5 %
Ra≤ 60 joǵary qysymdy natrıı shamdarynyń eń az jaryq berýine qoıylatyn
energııa tıimdiligi talaptary
Shamnyń nomınaldy qýaty,
Vatt Móldir qutysy bar shamdar úshin
jaryq berý lıýmen/Vatt, keminde Móldir emes qutysy bar shamdar úshin jaryq berý lıýmen/Vatt, keminde
Vatt < 45 60 60
45 < Vatt < 55 80 70
55 < Vatt < 75 90 80
75 < Vatt < 105 100 95
105 < Vatt < 155 110 105
155 < Vatt < 255 125 115
255 < Vatt < 605 135 130
Metallgalogen shamdardyń eń az jaryq berýine qoıylatyn talaptar
Shamnyń nomınaldy qýaty, Vatt Móldir qutysy bar shamdar úshin
jaryq berý lıýmen/Vatt, keminde Móldir emes qutysy bar shamdar úshin
jaryq berý lıýmen/Vatt, keminde
att ≤ 55 60 60
55 < Vatt ≤ 75 75 70
75 < Vatt ≤ 255 80 75
255 < Vatt ≤ 405 85 75
Keramıkalyq janǵyshy bar metallgalogen shamdardyń
eń az jaryq berýine qoıylatyn talaptary
Shamnyń nomınaldy qýaty, Vatt Eń az jaryq berý lıýmen/Vatt
30 < Vatt < 150 85
150 < Vatt < 400 90
Tehnologııalyq prosesterdiń, jabdyqtardyń, onyń ishinde elektr jabdyǵynyń
energııa tıimdiligi jónindegi talaptarǵa 4-qosymsha
Japsarlas basqarý qurylǵysymen jaryqdıodty jaryq beretin shamdar úshin qýat koeffısentiniń ruqsat berilgen eń az mánderine qoıylatyn talaptar
Jaryq kóziniń qýaty, Vatt
Keminde 5 5 – 15 deıin 15 – 25 deıin 25-ten astam
normalanbaıdy ≥0,6 ≥0,7 ≥0,9
Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2015 jylǵy 11 maýsymdaǵy Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №11321 bolyp engizildi.